Meme Enfeksiyonu ve Mastit: Belirtiler, Tanı ve Tedavi
Mastit; meme dokusunun enfeksiyonu ve/veya iltihaplanmasıdır. En sık emzirme döneminde (laktasyonel mastit) görülürken, emzirme dışı dönemde de gelişebilen farklı formları vardır. Erken tanı ve uygun tedavi çoğu vakada abse oluşumunu ve kronikleşmeyi önler. Doç. Dr. Nihan Turhan, FEBS sertifikalı meme cerrahı olarak; mastit, meme apsesi ve kronikleşmiş meme enfeksiyonlarının yönetimini multidisipliner bakışla yürütür. Bu rehberde tiplerini, belirtilerini, tedavi yaklaşımlarını ve önleyici pratikleri açıklıyoruz.
İçindekiler
- Mastit ve Meme Enfeksiyonu Nedir?
- Mastit Tipleri
- Laktasyonel (Emzirme) Mastiti
- Non-laktasyonel Mastit
- Periduktal Mastit
- Belirtiler
- Tanı Süreci
- Tedavi Yaklaşımları
- Meme Apsesi ve Drenaj
- Emzirme Döneminde Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Kronikleşme ve Nüks Yönetimi
- İnflamatuvar Meme Kanseri Ayırıcı Tanısı
- Sıkça Sorulan Sorular
Mastit ve Meme Enfeksiyonu Nedir?
Mastit; meme dokusunun iltihaplanma ve/veya enfeksiyonu sonucu kızarıklık, şişlik, sıcaklık ve ağrı ile seyreden bir tablodur. Emzirme döneminde süt kanallarının tıkanması veya meme başından bakteriyel geçişle başlar; emzirme dışı mastit ise farklı mekanizmalarla (sigara, periduktal tablo, kronik iltihabi süreçler) gelişir. Meme apsesi, enfeksiyonun irinli bir koleksiyon oluşturduğu ileri evredir.
Mastit Tipleri
Laktasyonel (Emzirme) Mastiti
Emzirme döneminin — özellikle ilk 3 ayın — en sık görülen enfeksiyon tablosudur. Süt kanallarının tıkanması, yetersiz boşalma veya meme ucundaki çatlaklardan mikrobiyal geçişle gelişir. Tek taraflı kızarıklık, ağrı ve sertleşmeyle birlikte ateş ve halsizlik eşlik edebilir. Erken tedavide antibiyotik + emzirmenin sürdürülmesi + uygun boşaltma temel yaklaşımdır.
Non-laktasyonel Mastit
Emzirmeyle ilişkisiz vakalardır. Kistlerin enfekte olması, travma sonrası ya da idyopatik olarak gelişebilir. Kronik seyirli olabilir. Görüntüleme ve gerektiğinde biyopsi ile diğer tablolardan ayrılır.
Periduktal Mastit
Areola çevresinde yerleşen, süt kanallarının yapısında bozulma ve tekrarlayan enfeksiyonla seyreden tablodur. Sigara kullanımı önemli bir risk faktörüdür. Meme başı içe çekilmesi eşlik edebilir. Meme başı akıntısı, fistül oluşumu görülebilir. Detaylı süt kanalı patolojileri için meme başı akıntısı sayfamızı inceleyebilirsiniz. Tedavi antibiyotik + sigara bırakma + gerektiğinde cerrahi içerir.
Belirtiler
- Tek taraflı meme kızarıklığı
- Memede şişlik, sıcaklık ve sertlik
- Lokal veya yaygın ağrı
- Ateş (laktasyonel mastitte daha sık)
- Halsizlik, kırgınlık, üşüme
- Palpabl abse durumunda yumuşak merkezli, dalgalanma hissi veren şişlik
- Meme başı çevresinde kızarıklık, sızıntı veya akıntı (periduktal tabloda)
Tanı Süreci
- Klinik muayene
- Meme ultrasonu (abse değerlendirmesi için birincil yöntem)
- Gerekiyorsa mamografi (40 yaş üstü ve atipik vakalarda)
- Abse aspirasyonu ile kültür-antibiyogram
- Tedaviye yanıtsız veya atipik kronik vakalarda biyopsi
Tedavi Yaklaşımları
- Antibiyotik: Kültür olmadığında empirik, kültür sonucuna göre hedefe yönelik tedavi.
- Ağrı ve ateş yönetimi: Analjezik ve antipiretikler.
- Laktasyonel mastitte: Emzirmenin sürdürülmesi, sütün uygun biçimde boşaltılması, uygun emzirme tekniği.
- Lokal bakım: Sıcak uygulama, yumuşak masaj, destekli giysi.
- Abse gelişiminde: Ultrason eşliğinde iğne aspirasyonu veya insizyon ile drenaj.
- Kronik-tekrarlayan vakalarda: Cerrahi eksizyon ve sigara bırakma desteği.
Meme Apsesi ve Drenaj
Abse; enfeksiyonun süreciyle oluşmuş irinli bir koleksiyondur. Ultrason eşliğinde saptanır. Tedavi; boyuta ve klinik tabloya göre şu seçenekleri içerir:
- İğne aspirasyonu: Ultrason eşliğinde, küçük abselerde ilk tercih olabilir. Gerekirse tekrarlanır.
- Mini insizyon ve drenaj: Büyük veya aspire edilemeyen abselerde.
- Açık cerrahi drenaj: Geniş, kronik veya nüks eden absede uygulanır.
- Drenaj sonrası kültür-antibiyogramla antibiyotik planlanır.
Emzirme Döneminde Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Doğru emzirme pozisyonu ve tekniği
- Sütün düzenli boşaltılması; tıkanmış kanalların hafif masajla yumuşatılması
- Meme başı çatlaklarının uygun bakımı
- Destekleyici, sıkı olmayan sütyen
- İlk belirtide erken başvuru
- Antibiyotik gerektiğinde emzirmeye uygun seçim
Kronikleşme ve Nüks Yönetimi
Tekrarlayan enfeksiyonlar; yapısal bir sorun (periduktal, granülomatöz mastit gibi) veya yeterli tedavi edilmemiş kalıntı dokuya işaret edebilir. Bu tablo için granülomatöz mastit sayfamıza bakabilirsiniz. Nüks eden vakalarda görüntülemeyi tekrar ederek tedavi planı güncellenir.
İnflamatuvar Meme Kanseri Ayırıcı Tanısı
Nadir ancak agresif seyreden inflamatuvar meme kanseri; kızarıklık, şişlik ve portakal kabuğu görünümüyle başlar ve klinik olarak mastiti taklit edebilir. Antibiyotik tedavisine belirgin yanıt alınmadığında, biyopsi ile ayırım yapılmalıdır. Bu ayrım zamanında yapılmadığında tedavi gecikir; bu nedenle ısrarlı mastit benzeri tabloda kanser olasılığı mutlaka gözetilir.
Meme Enfeksiyonu İçin Randevu
Mastit belirtileri (kızarıklık, şişlik, ağrı, ateş) veya tedaviye yanıtsız süregelen meme enfeksiyonu varsa; değerlendirme için ön görüşme randevusu oluşturabilirsiniz.
Randevu Talep EtSıkça Sorulan Sorular
Emzirme döneminde mastit geçirdiğimde emzirmeye ara vermeli miyim?
Aksine, çoğu vakada emzirmenin sürdürülmesi iyileşmeyi destekler. Kullanılan antibiyotik uygun seçildiğinde bebekle güvenli biçimde devam edilebilir.
Antibiyotik kaç gün kullanılır?
Çoğu vakada 10-14 gün; yanıtsız vakalarda kültür sonucuna göre plan güncellenir.
Abse oluştuğunu nasıl anlarım?
Şişliğin ortasında yumuşak, dalgalanma hissi veren bir alan ve antibiyotiğe yanıtsızlık abseyi düşündürür. Kesin tanı ultrasonla konur.
Abse drenajı ağrılı mıdır?
Ultrason eşliğinde iğne aspirasyonu genellikle iyi tolere edilir. Büyük insizyonlarda lokal anestezi ile yapılır.
Mastit geçirince meme kanseri riski artar mı?
Basit mastit kanser riskini artırmaz. Ancak süregelen, tedaviye yanıtsız tablolarda kanser ayırımı yapılmalıdır.
Sigara mastit sebebi olabilir mi?
Evet. Özellikle periduktal mastitte sigara güçlü bir risk faktörüdür; bırakma tedavinin parçasıdır.
Emzirme dışı dönemde mastit olur mu?
Evet. Kist enfeksiyonu, periduktal mastit, granülomatöz mastit gibi nedenlerle emzirme dışı mastit görülebilir.
Tek taraflı ısrarlı kızarıklık ne anlama gelir?
Tedaviye yanıtsız, ısrarlı kızarıklık mutlaka değerlendirilmelidir; inflamatuvar meme kanseri dahil ayırıcı tanılar gözden geçirilir.
Mastitte ateş yükselir mi?
Laktasyonel mastitte ateş sık görülür; non-laktasyonel vakalarda her zaman görülmeyebilir.
Evde neler yapabilirim?
Sıcak kompres, uygun sütyen, yeterli sıvı ve dinlenme yardımcı olur. Ancak bu konservatif önlemler antibiyotik ihtiyacını ve medikal değerlendirmeyi dışlamaz.
Drenajdan sonra iyileşme süresi ne kadardır?
Çoğu vakada 1-2 hafta içinde belirgin iyileşme beklenir; kronik ya da büyük abselerde daha uzun takip gerekebilir.
Meme başı fistülü gelişirse ne yapılır?
Fistül gelişimi genellikle periduktal mastitin bir komplikasyonudur. Tedavi sigara bırakma, antibiyotik ve sıklıkla cerrahi eksizyonu içerir.